» Home » Toepassingen » Sensewear - Respiratoire Revalidatie

Sensewear - Respiratoire Revalidatie

Gebruik van activity monitors om patiënten te motiveren meer fysieke activiteit uit te voeren.

Onvoldoende bewegen kan als een risicofactor worden beschouwd voor ziekte. Om ziektelast als gevolg van een inactieve leefstijl te verlagen zijn verschillende richtlijnen en normen voor gezond bewegen opgesteld^1;2. Ook bij patiënten met COPD zijn relaties tussen het bewegingsgedrag en de gezondheidstoestand aangetoond^3;4. Voor objectieve metingen van het dagelijks bewegingsgedrag worden in de laatste jaren vooral pedometers en activity monitors zoals de SenseWear Armband gebruikt. Deze meetinstrumenten zijn ook gebruikt als feedback instrumenten tijdens interventies waarin patiënten begeleid en gemotiveerd worden tijdens het veranderen van hun bewegingsgedrag⁵. Metingen van de activity monitors kunnen hiervoor gecombineerd worden met motiverende gesprekken. In deze gesprekken worden enkele indicatoren van dagelijkse activiteit (hoeveelheid en intensiteit) als basis voor de interventie gebruikt. Vertrekkend vanuit de uitkomsten van de activiteitenmeting worden in samenwerking met de patiënt en rekening houdend met zijn persoonlijke voorkeuren doelen voor een stapsgewijze verandering van zijn of haar bewegingsgedrag geformuleerd. Het bereiken van deze doelen kan steeds weer met nieuwe metingen van het activiteitengedrag met behulp van de activity monitor gecontroleerd worden. Het is ook aan te raden om de metingen van de activity monitor te combineren met een activiteitendagboek waarin de patiënt activiteiten die hij bovenop zijn dagelijkse routine heeft uitgevoerd kan noteren.

Als voorbeeld presenteren wij de casus van een 59-jarige man (166cm, 66kg) met een sterk obstructieve longfunctie (eensecondewaarde 23% van de voorspelde waarde) en een ernstig gedaalde functionele inspanningscapaciteit (6-minuten wandelafstand 381m of 56% van de voorspelde waarde). De patiënt vind van zichzelf niet dat hij erg inactief is. Hij kan uit gaan winkelen met z’n echtgenote en ziet niet meteen zijn eigen levensstijl als ‘inactief’. We stellen voor een meting te doen van het activiteitenniveau. Uit deze meting met de SenseWear Armband die in de week voorafgaande aan de interventie is uitgevoerd en waarvoor de patiënt geïnstrueerd was om zijn dagelijks activiteitenpatroon niet te veranderen weerhouden wij een gemiddelde van 4410 stappen per dag (wat ongeveer overeenkomt met 40 minuten wandelen), 50 minuten van activiteiten die aan lichte intensiteit (2.0 tot 3.6 Metabole Equivalenten of METs) zijn uitgevoerd en 6 minuten van activiteiten die aan matige intensiteit (> 3.6 METs) zijn uitgevoerd.

Uit de activiteitenanamnese weerhouden wij het volgende. De patiënt geeft aan nog halve dagen te werken. Het betreft een zittend beroep (administratief werk) en hij verplaatst zich met zijn auto naar het werk. Verder geeft hij aan dat hij een keer per week gaat winkelen samen met zijn echtgenote en een keer per week samen met haar boodschappen gaat doen. Met kleinkinderen spelen doet hij nog, maar hij geeft aan snel buiten adem te zijn. Vroeger werkte hij graag in zijn tuin, maar dit doet hij al een tijdje niet meer door te sterke klachten van kortademigheid. Deze taken zijn overgenomen door zijn vrouw.

Na het bespreken van de activiteiten van de patiënt leggen we ook uit hoeveel activiteit op een dag nodig is. Om je fysieke conditie en gezondheid op peil te houden zou dat zou minimaal 30 minuten matig intense activiteit moeten zijn, uiteraard rekening houdend met de beperkingen van de patiënt. Op de vraag hoe belangrijk het voor hem is om weer fysiek actiever te zijn en dit aan te duiden op een schaal van 0 tot 10 waarbij 0 staat voor niet belangrijk en 10 staat voor heel erg belangrijk gaf hij een acht aan. Als belangrijkste motivatie geeft hij aan weer vaker uitstapjes met zijn kleinkinderen te kunnen doen. De patiënt geeft echter slechts een score van 6 op 10 op de vraag hoe veel vertrouwen hij heeft dat het hem gaat lukken om fysiek actiever te worden. Als reden waarom hij geen lagere score gekozen heeft geeft de patiënt aan dat hij ondanks zijn sterke klachten van kortademigheid toch wil proberen om actiever te worden. Uit deze informatie van de patiënt weerhouden wij dat hij gemotiveerd is om actiever te worden. Vooral zijn sterke symptomen van kortademigheid laten hem twijfelen of een verandering van het bewegingsgedrag haalbaar is. Het is ook belangrijk aan te geven dat de patiënt niet koos voor een score van 4 of 5 omdat hij tot nu toe steeds wel kon omgaan met een aanval van kortademigheid. Het is belangrijk om bij dit bij patiënten na te vragen, zo verhoog je het vertrouwen in het eigen kunnen. Er zijn nog andere technieken om dat te doen, maar dat zou ons hier te ver leiden.

Op de vraag welke activiteiten hij zelf zou willen kiezen om actiever te worden geeft de patiënt aan dat hij meer uitstapjes met zijn vrouw zou willen doen om meer te wandelen en dat hij terug wil proberen om klusjes in zijn tuin te doen. Naast een armband ontvangt de patiënt ook een activiteitendagboek waarin hij kan invullen op welke dagen hij deze bijkomende activiteiten uitgevoerd heeft. We maken een aantal concrete afspraken voor activiteiten in de loop van de volgende week en geven de patiënt ook een vervolgafspraak.

In het dagboek van de volgende week heeft de patiënt de volgende bijkomende activiteiten ingevuld. Dag 1: winkelen 30’; Dag 2: Wandeling met echtgenote van 14.30h tot 17.00h (met rustpauzes); Dag 3: gras afgemaaid in de tuin (30’); Dag 4: werken; Dag 5: werken; Dag 6: geen extra activiteiten; Dag 7: naar markt geweest met echtgenote (30’) en winkelen (45’). De uitslag van de SenseWear meting laat zien dat hij in deze week gemiddeld 6060 stappen per dag in vergelijking met 4410 stappen per dag in de eerste week gezet heeft. De hoeveelheid activiteiten van lichte intensiteit is van 50 minuten per dag naar 84 minuten per dag geëvolueerd en de activiteiten van matige intensiteit zijn onveranderd (van 6 minuten per dag in de eerste week naar 5 minuten per dag in de tweede week). De patiënt wordt gefeliciteerd voor het goede gebruik van de vragenlijst en de SenseWear Armband en voor zijn uitstekende resultaten en in de loop van de volgende weken zullen deze metingen herhaald worden en stapsgewijs nieuwe doelen gesteld worden die uiteindelijk erop gericht gaan zijn om niet alleen de tijd maar ook de intensiteit van de uitgevoerde activiteiten te verhogen. Gezien de sterk beperkte inspanningscapaciteit van de patiënt gaat dit natuurlijk een uitdaging blijven. Toch toont de casus aan dat patiënten dikwijls inactiever leven dan eigenlijk moet. Bovendien toont dit aan dat het mogelijk is om de fysieke activiteit, zelfs bij ernstig beperkte patiënten te verhogen. Bij deze patiënten gebeurt dit best onder begeleiding van ervaren kinesitherapeuten en in de contekst van een revalidatieprogramma dat er ook voor gaat zorgen dat het inspanningsvermogen van de patiënt zal stijgen, en z’n symptomen zullen verminderen.

Reference List

⁽¹⁾ Haskell WL, Lee IM, Pate RR et al. Physical Activity and Public Health. Updated Recommendation for Adults From the American College of Sports Medicine and the American Heart Association. Circulation 2007.
⁽²⁾ Nelson ME, Rejeski WJ, Blair SN et al. Physical activity and public health in older adults: recommendation from the American College of Sports Medicine and the American Heart Association. Med Sci Sports Exerc 2007; 39(8):1435-1445.
⁽³⁾ Garcia-Aymerich J, Lange P, Benet M et al. Regular physical activity reduces hospital admission and mortality in chronic obstructive pulmonary disease: a population-based cohort study. Thorax 2006.
⁽⁴⁾ Garcia-Aymerich J, Lange P, Benet M et al. Regular physical activity modifies smoking-related lung function decline and reduces risk of chronic obstructive pulmonary disease: a population-based cohort study. Am J Respir Crit Care Med 2007; 175(5):458-463.
⁽⁵⁾ Bravata DM, Smith-Spangler C, Sundaram V et al. Using pedometers to increase physical activity and improve health: a systematic review. JAMA 2007; 298(19):2296-2304.

Met dank aan Prof. Thierry Troosters - Afdeling Cardiovasculaire en Respiratoire Revalidatie – Universitair Ziekenhuis Gasthuisberg Leuven - voor het ter beschikking stellen van dit voorbeeld.